Rusya- Ukrayna Savaşı; Notlar

 Ukrayna ile Rusya arasında patlak veren savaşın daha net anlaşılabilmesi için iki devlet arasındaki tarihi süreçlerin bilinmesinde fayda goruyorum. Bu minvalde Rusya- Ukrayna ilişkilerinin tarihinin kısa ve sadeleştirilmiş notu su şekilde;

• 9. yy sonları Kiev merkezli Rus Hanlığının yükselme donemi ki bu dönem Rus ve Ukrayna tarihinin ortak başlangıç noktası.
• 10. yy sonlarında bu hanlık Ortodoks mezhebini kabul edip Hristiyan oluyor. 11. yy başlarında gelindiğinde Kiev, Avrupa’nın politik ve kültür merkezlerinin en önde geleni oluyor.
• 1253 yılında Altın Orda Devleti’nin Kiev’i işgal etmesi ile bu denge bozuluyor. Bu durum; Rusya, Ukrayna ve Polonya tarihlerinin müstakil şekilde konsolide olmaya başladıkları olay olarak düşünebilir. Nitekim 1480 yılına gelindiğinde, günümüz Rusya’sına evrilecek Büyük Rus düklüğü ve günümüz Polonya’sına evrilecek Polonya-Litvanya düklüğü ortaya çıkıyor.
• 1550 yılına gelindiğinde Korkunç Ivan Rus Krallığını kuruyor. Bu donemi de kapsayacak şekilde 14. yy ile 15. Yy arasında, bugünün Ukrayna’sı Altın Orda Devleri, Kırım Hanlığı ve Polonya-Litvanya düklüğü tarafından yönetiliyor.
• 1648 yılına gelindiğinde Kosakslar Polonya-Litvanya düklüğüne baş kaldırıp bağımsız oluyor.
• 1795 yılına gelindiğinde Polonya-Litvanya düklüğü dağılınca bugünkü Ukrayna Rus kontrolüne geçiyor.
• 1917-1920 arası Bolşevik devrimi döneminde Ukrayna’nın kısa bir bağımsızlık denemesi olsa da nihayetinde Sovyetler Birliğine katılıyorlar. SSB boyunca Ukrayna hem nüfus hem de endüstriyel üretim açısından en kritik bölge oluyor. Stalin döneminde tarım toplumundan askeri ve endüstriyel topluma gecen SSB “yaratıcı yıkım”dan nasibini alıyor ve 1930-1933 yılları arasında “Holodomor Kıtlığı” denen dönemde bütün SSB de ama özellikle Ukrayna’da milyonlarca insan ölüyor (6-8 milyon ölümün 4-5 milyonu Ukraynalı). Yine bu doneme müteakiben Stalin’in Ukrayna entelektüelleri ve liderleri üzerinde baskı kurduğu, binlerce Ukraynalıyı öldürdüğü biliniyor. Bu gelişmeler Rusya-Ukrayna arasındaki ilk nifak tohumlarını ekiyor. 
• 1939 yılına gelindiğinde 2. Dünya Savaşı başında SSB ve Nazi Almanya’sı tarafsızlık anlaşması imzalıyor fakat Nazi Almanya’sı Polonya’yı işgal edip Ukrayna’ya doğru işgal girişimini derinleştiriyor. Bu dönemde Rus karşıtı Ukraynalıların bir kısmı aşırı milliyetçilik ekseninde Nazi Almaya’sını destekliyor ve Ukrayna’daki Yahudilere karşı soykırımlar yapılıyor. Bu durum Ukrayna’daki Nazi oluşunun temelini atmış oluyor ve aynı zamanda Ukrayna Yahudi komünitesini de konsolide ediyor. Aynı donemde başta Nazi Almanya’sı ile birlikte olan ama daha sonra ayrışıp Nazi Almanya’sı dahil olmak üzere, SSB ve Polonya ile mücadele eden, aşırı milliyetçi Ukrayna İsyan ordusu ortaya çıkıyor; 1949 yılında resmi olarak dağılıyorlar. Bu gelişmeler Ukrayna Nazi hareketini doğurarak ve Ukrayna Yahudi Hareketini konsolide ederek 2. ve 3. nifak tohumlarını ekiyor. 
• Takip eden donemde SSB bünyesinde yaşayan Ukrayna, SSB içerisinde stratejik konumu, gelişmiş sanayisi ve üretimi ile anahtar rol oynuyor. Öyle ki 1940-1955 arasında endüstriyel üretimini 2.2 kat arttırıyor. SSB’nin endüstri ve üretim merkezi haline geliyor. 1964-1982 arası SSB yönetimini bile Ukraynalılar elinde tutuyor. Bu durum SSB içindeki güç dengesinin tesisi hususunda Rusya açısından çok önemli. Hali ile Rus milliyetçileri için Ukrayna’nın kontrol edilmesinin önemini, bir diğer nifak tohumunu ekiyor.  
• 1991 yılında SSB dağılması ile Ukrayna bağımsızlığını kazanıyor. Takip eden dönemde Ukrayna iki ana kampa ayrılıyor. Rusya sınırındaki ağırlıklı olarak Rusça konuşulan Doğu Ukrayna Rus yanlısı, diğer bütün fraksiyonlar ise bati Ukrayna’da AB yanlısı olarak kamplaşıyor. Bu ayrışmanın mezhep üzerinde de etkisi var zira Rus yanlısı Ukrayna’da Ortodoks kilisesi hakimiyetini sürdürürken AB yanlısı Ukrayna’da Katolikliğin ve hatta Lutheryan kilisenin güç kazandığı biliniyor. Yahudiler ve Naziler de tarihi düşmanlıklarına rağmen AB yanlısı kanatta yer alabiliyor!
• 2004 yılına gelindiğinde, devlet başkanı yolsuzluktan dolayı görevinden alınınca yerine Rusya yanlısı Viktor Yanukovych seçiliyor. Yanukovych’in seçimlerde hile yapıldığı gerekçesi ile karsı blok olan Avrupa yanlısı taraf “Turuncu Devrim”i gerçekleştiriyorlar. Nihayetinde yenilenen seçimlerde Avrupa yanlısı Viktor Yushchenko ve Yulia Tymoshenko seçiliyor. 
• 2006 yılda ise Rusya yanlısı Viktor Yanukovych tekrar basa geçiyor fakat 1 yıl sürüyor ve Avrupa yanlısı Yulia Tymoshenko tekrar secimi kazanıyor.
• 2009 yılındaki gaz krizinde Rusya Ukrayna’ya kışın ortasında gaz vermeyi kesiyor, Avrupa yanlısı Yulia Tymoshenko Rusya ile bir anlaşma yapmak zorunda kalıyor. Fakat bu gelişme sonucunda Rusya yanlısı Viktor Yanukovych 2010 yılında tekrar seçiliyor.
• 2011 yılında ise Rusya ile anlaşma imzaladığı gerekçesi ile Avrupa yanlısı Yulia Tymoshenko 7 yıl hapse mahkûm ediliyor.
• 2012 yılında ise enteresan bir gelişme oluyor, Rus yanlısı Viktor Yanukovych AB ile müzakerelere başlıyor. Ülkede AB standartlarına uygunluk için yasal çalışmalar başlatıyor. Bunun üzerine Rusya Ukrayna’ya ciddi bir ticari baskı uyguluyor ve ekonomisini hızlı bir şekilde zora sokuyor. Bu gelişme karsısında köşeye sıkışan Viktor Yanukovych AB üyelik müzakerelerini durduruyor. Ardından tekrar Rusya’ya yüzünü dönerek 15 miyar dolarlık ticari anlaşma imzalıyor ve Rus gazını %30 ucuza almaya anlaşıyor (Aslıda Viktor Yanukovych AB den de kredi istiyor fakat AB  600 milyon euro kredi verebileceğini belirtiyor. Ülkenin o donem sadece ticari kaybı 1.5 milyar dolar, hali ile Rusya’nın teklifi daha cazip).
• AB-Rusya eksenindeki bu gelişmeler sırasında başlayan 2014 halk ayaklanması daha da sertleşiyor, sokak savaşlarına dönüyor. Nihayetinde Rus yanlısı Viktor Yanukovych parlamento oylaması ile devriliyor. Durumdan istifade eden Rusya savaş açıyor ve Ukrayna sırındaki belirli şehirler ile Kirim’i ilhak ediyor. 
• Bu olayın akabinde Ukrayna’da AB yanlısı yönetim başa geçiyor. 2014 olaylarındaki Sovyet destekçisi halk gurupları dahil olmak üzere ülkede Sovyetler etkisini temizleme hareketine girişiyor. Ortodoks kilisesine baskı uygulandığı ile ilgili de çokça haberler yapılmış. Nazilerin anti-rus duruşu nedeni ile el altından desteklendiği de ayni şekilde çokça haberleştirilmiş. Diğer bir garip olay ise; Ukrayna Yahudilerinin ana dili Rusça. Ama AB yanlısı tarafta yer alıyorlar ve şu an Rusçayı daha az kullanmaya yönelik propagandalar yapıyorlar. Şubat 2022 yılına gelindiğinde ise Rusya; NATO ile flört eden, Avrupa yanlısı Ukrayna’ya saldırıyor….